ABD'li Yöneticiler için Hisse Bazlı Ücretlendirme: Yabancı İşverenlerin Bilmesi Gerekenler

Önemli uyarı: Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki, vergisel, sermaye piyasası veya finansal danışmanlık niteliği taşımaz. Pact & Partners bir yönetici arama (executive search) firmasıdır; hukuk bürosu veya muhasebe firması değildir. Hisse bazlı ücretlendirme, ülkeden ülkeye ve eyaletten eyalete değişen sermaye piyasası, vergi ve iş hukuku kurallarını kapsar. Bir hisse planını uygulamaya koymadan önce mutlaka yetkin hukuk ve vergi danışmanlarıyla çalışın.

En güçlü adayınız az önce hisse sorusunu sordu. Mevcut işvereni ona her yıl hisse veriyor ve teklifinizi kalem kalem karşılaştıracak. ABD yönetici piyasasında maaş tek başına nadiren yeterli olur: adaylar, yaratılmasına katkıda bulundukları değerden pay almak ister.

Oysa Fransız holding şirketiniz NYSE'de değil, Paris'te işlem görüyor. Alman ana şirketiniz halka kapalı. Japon grubunuzun ABD'de kotasyonu yok. Amerikalı yöneticinizin elindeki payı bir gün nakde çevirebilmesi için belirgin bir mekanizmanız da yok.

Bu, ABD'deki yabancı işverenlerin hisse bazlı ücretlendirme sorunudur. Teorik değildir, acildir ve çözülebilir.

Yabancı şirketler için ABD'de yönetici yerleştirme deneyimimiz bize bir şey öğretti: hisse, özellikle teknoloji ve yaşam bilimleri alanlarında, ABD'de yönetici işe alımının merkezî bir unsuru hâline geldi. Bu sektörlerde hisse içermeyen bir teklif çoğu zaman adayı kaybettirir.

Yine de hisse bazlı ücretlendirme, insan kaynaklarının işaretleyip geçeceği bir kutucuk değildir. Vergi sonuçlarını, sermaye piyasası mevzuatını, değerleme kurallarını ve sınır ötesi karmaşıklıkları bir araya getirir. Yanlış kurgularsanız şirketi uyum sorunlarına, yöneticinizi de beklenmedik vergi yüklerine maruz bırakırsınız. Doğru kurgularsanız teşvikleri hizalar, elde tutmayı güçlendirir ve Amerikan yeteneğine ciddi yaklaştığınızı gösterirsiniz.

Bu rehber size araçları, yabancı bir ana şirkete özgü tuzakları ve pragmatik çözümleri adım adım anlatıyor.

Bir Bakışta Hisse Bazlı Ücretlendirme Yapıları

Bunlar yasal zorunluluklar değil, yaygın piyasa uygulamalarıdır. Her plan kendi koşullarını belirler.

ABD'de Yönetici Alımlarında Hissenin Önemi

ABD'de hisse bazlı ücretlendirme, üst düzey işe alımlar için bir lüks değil, bir beklentidir. Teknoloji, yaşam bilimleri ve girişim sermayesi destekli şirketlerde masaya oturmanın bedelidir. Büyük ABD halka açık şirketlerinde, çoğunluğu hisse olan uzun vadeli teşvikler genellikle bir CEO'nun hedef ücretinin büyük bölümünü oluşturur ve temel maaşın çok üzerindedir.

Bunun üç yapısal nedeni vardır:

Birincisi, hisse sahipliği ABD iş kültürüne derinden kök salmıştır. ABD sermaye piyasaları dünyanın en derin piyasalarıdır, hisse sahipliği yaygındır ve halka kapalı şirket hisseleri meşru bir servet oluşturma aracı olarak geniş ölçüde kabul görür. Pek çok yönetici, işin bir parçasına sahip olmayı onun büyümesine katkının doğal ödülü olarak görür.

İkincisi, ABD vergi kuralları hisseyi cazip kılabilir. Teşvik amaçlı hisse opsiyonları (ISO), tahsiste veya kullanımda olağan gelir vergisine tabi değildir; elde tutma süreleri karşılanırsa, hisseler satıldığında kazancın tamamı uzun vadeli sermaye kazancı oranlarından vergilendirilir. Olağan gelir olarak vergilendirilen RSU'lar ve nitelikli olmayan opsiyonlarda bile, hisseler alındıktan sonraki değer artışı sermaye kazancı muamelesinden yararlanabilir. Potansiyel getiriyle birleştiğinde bu durum, üst düzey bir adayın iyi tasarlanmış bir hisse tahsisine çoğu zaman aynı tutardaki nakitten daha fazla değer vermesini açıklar.

Üçüncüsü, rekabetçi bir yetenek piyasasında hisse bağlılığın göstergesidir. Yalnızca maaş teklif ederseniz "burada olduğunuz süre için size adil bir ücret ödeyeceğiz" demiş olursunuz. Hisse teklif ederseniz "kalıcı değer yaratmanızı bekliyoruz ve bu değeri sizinle paylaşmak istiyoruz" demiş olursunuz.

Sonuç: teknoloji, yaşam bilimleri ve girişim sermayesi destekli tüketim ürünleri alanlarında direktör ve üzeri seviyedeki adaylar, anlamlı hisse içermeyen teklifleri sıklıkla reddeder. Bu durum özellikle ABD açılımınız için bir CTO veya ABD pazarı için bir VP of Sales gibi, çoğu zaman hak kazanılmamış hisselerini geride bırakan roller için geçerlidir.

ABD'de Hisse Bazlı Ücretlendirme Türleri

İnsanlar "hisse bazlı ücretlendirme" dediğinde genellikle aşağıdaki araçlardan birini kastederler.

Hisse Opsiyonları (ISO ve NSO)

Opsiyon, çalışana belirli bir süre boyunca (genellikle 10 yıla kadar) sabit bir fiyattan ("kullanım" veya "strike" fiyatı) hisse satın alma hakkı verir, ancak bunu bir yükümlülük hâline getirmez.

ISO (Incentive Stock Options): ABD'ye özgü, vergi avantajlı bir araç. Kullanımda olağan gelir vergisi yoktur, ancak fark alternatif asgari vergiyi (AMT) tetikleyebilir. Hisseler tahsisten itibaren en az iki yıl ve kullanımdan itibaren en az bir yıl elde tutulursa, satıştaki kazancın tamamı uzun vadeli sermaye kazancı olarak vergilendirilir. ISO'lar yalnızca çalışanlara, hissedarlarca onaylanmış bir plan kapsamında verilebilir ve belirli bir yılda kullanılabilir hâle gelen opsiyonların yalnızca ilk 100.000 dolarlık kısmı (tahsis tarihindeki hisse değeriyle ölçülür) bu statüden yararlanır; aşan kısım NSO olarak işlem görür.

NSO (Non-Qualified Stock Options): Daha esnek ama vergi açısından daha az verimli. Kullanımda, opsiyon sahibi hisselerin gerçeğe uygun piyasa değeri ile kullanım fiyatı arasındaki fark kadar olağan gelir elde etmiş sayılır; bu gelir gelir vergisi stopajına ve bordro vergilerine tabidir. NSO'lar çalışanlara, yönetim kurulu üyelerine ve danışmanlara verilebilir.

Yabancı bir ana şirket teknik olarak ABD iştirakinin çalışanlarına ISO verebilir, ancak bunun için ABD kurallarına uygun bir plan gerekir. Uygulamada NSO'lar yabancı bir işveren için çoğu zaman daha basit bir seçenektir ve kullanımdaki olağan gelir adaya açıkça anlatılmalıdır.

Section 409A ve kullanım fiyatı: Opsiyonların ve SAR'ların Internal Revenue Code'un Section 409A hükmü kapsamında ertelenmiş ücret sayılmaması için, kullanım fiyatı dayanak hisselerin tahsis tarihindeki gerçeğe uygun piyasa değerinin altında olmamalıdır. Borsada işlem gören bir ana şirket için bu değeri piyasa fiyatı belirler. Halka kapalı bir ana şirket için savunulabilir bir değerlemeye, genellikle 12 aydan eski olmayan bağımsız bir değerleme raporuna ihtiyacınız vardır. Fiyat çok düşük belirlenirse yönetici, hak kazanımda gelir vergisine ek olarak %20 ek federal vergi ve faizle karşılaşabilir.

Kısıtlı Hisse ve RSU

Kısıtlı hisse (restricted stock), hak kazanımdan önce iş ilişkisi sona ererse geri alınma koşuluyla verilen gerçek hissedir.

RSU (Restricted Stock Units), hak kazanım koşulları yerine getirildiğinde hisse (veya nakit karşılığı) teslim etme taahhüdüdür. Tahsis anında hisse ihraç edilmez.

Vergi uygulaması farklıdır. Kısıtlı hissede yönetici, tahsisten itibaren 30 gün içinde IRS'e Section 83(b) seçimi bildirmediği sürece, hak kazanımdaki gerçeğe uygun piyasa değeri kadar olağan gelir elde etmiş sayılır. 83(b) seçimiyle gelir, tahsis tarihindeki değer üzerinden tahsiste vergilendirilir ve sonraki değer artışı sermaye kazancı muamelesinden yararlanabilir. Risk: hisseler geri alınırsa ödenen vergi iade edilmez. RSU'larda yönetici, hisseler veya nakit teslim edildiğinde, genellikle hak kazanımda, olağan gelir elde etmiş sayılır; RSU'lar için 83(b) seçimi mümkün değildir.

RSU'lar, anlaşılması ve yönetilmesi kolay olduğu için ABD'li işverenler arasında popülerdir. Yabancı bir ana şirket için işleyiş yönetilebilir, ancak planlama gerektirir: ana şirket kendi hisselerini çoğu zaman bir aracı kurum veya plan yöneticisi üzerinden teslim eder, ABD iştiraki geliri bildirir ve vergileri ABD bordrosu üzerinden keser; iki şirket de çoğu zaman iştirakin tahsislerin maliyetini ana şirkete geri ödediği bir maliyet yansıtma (recharge) sözleşmesi imzalar.

Hayali Hisse ve SAR

Şirket, gerçek hisse ihraç etmek yerine çalışana şirketin değerine (hayali hisse, phantom stock) veya bu değerdeki artışa (hisse değer artış hakları, stock appreciation rights ya da SAR) bağlı bir nakit ödeme taahhüt eder.

Örnek: Şirketinizin değeri 50 milyon $ ve 1.000.000 nominal birime bölünmüş, dolayısıyla tahsis tarihinde her birim 50 dolar değerinde. ABD'li yöneticinize 1.000 SAR veriyorsunuz. Dördüncü yılda şirketin değeri 100 milyon $'a çıkıyor, yani her birim 100 dolar ediyor. Yönetici 1.000 x 50 dolar = 50.000 dolar nakit alır ve bu tutar olağan gelir olarak vergilendirilir.

Yabancı işverenler için hayali hisse ve nakit olarak ödenen SAR'lar çoğu zaman en pratik çözümdür: yabancı ana şirketin hiçbir hissesi ihraç edilmez, dolayısıyla ABD'de menkul kıymet arzı, değiştirilecek bir pay defteri ve yöneticinin satması gereken yabancı hisse yoktur. Bununla birlikte ödünleşimler gerçektir. Şirket değeri nakit olarak öder, ödül genellikle bir yükümlülük olarak muhasebeleştirilir ve plan yine de Section 409A'ya uymalıdır (tahsis tarihindeki gerçeğe uygun piyasa değerine en az eşit bir SAR baz fiyatı veya sabit tarihlerde ya da olaylarda yapılan hayali hisse ödemeleri). Değerleme formülü de ABD'li bir aday için açık ve inandırıcı olmalıdır.

Hisse Bazlı Ücretlendirme ABD ile Avrupa ve Asya Arasında Nasıl Farklılaşır

Pek çok Avrupa ve Asya şirketinde üst yönetim ekibinin altına yayılan geniş hisse tahsisleri daha az yaygındır. Hisse üzerindeki işveren sosyal güvenlik yükleri yüksek olabilir, uzun vadeli teşvik planları çoğu zaman dört yerine üç yıl sürer ve Almanya'da işyeri konseyleri (Betriebsrat), geniş kapsamlı ücret planlarının ilkeleri üzerinde birlikte karar alma haklarına sahip olabilir.

ABD neredeyse her boyutta farklıdır:

Vergilendirme: ABD, ISO gibi vergi avantajlı araçlar sunar ve hak kazanım sonrası değer artışı sermaye kazancı olarak vergilendirilebilir. Diğer ülkelerin kendi rejimleri vardır (örneğin Birleşik Krallık'ın EMI opsiyonları veya Fransa'nın bedelsiz hisse planları), ancak bu ana ülke vergi avantajları genellikle ABD'de vergilendirilen bir yöneticiye taşınmaz. Genellikle bir ABD alt planı gerekir.

Hak kazanım ve geri alma (clawback): ABD şirketleri hisseleri genellikle bir yıllık bekleme süresiyle dört yıl boyunca hak ettirir. Bu yasal bir zorunluluk değil, piyasa uygulamasıdır. Geri alma hükümleri artık yaygındır: ABD'de kotasyonu olan yabancı şirketler dahil, ABD borsasında işlem gören şirketlerin bir muhasebe düzeltmesinin ardından teşvik ücretini geri almaya yönelik bir politikası olmalıdır ve pek çok halka kapalı şirket de suistimal durumları için geri alma maddeleri ekler.

Müzakere: ABD'de hisse sıkı bir şekilde müzakere edilir. Direktör ve üzeri seviyedeki bir yönetici tahsis büyüklüğünü, hak kazanım takvimini, kontrol değişikliğinde hızlandırmayı, kullanım fiyatını ve ayrılık sonrası kullanım süresini pazarlık konusu yapar.

Likidite: ABD'li adaylar likiditeye giden makul bir yol bekler. Bir girişim, bir satın alma veya halka arz üzerine bahis oynar. Olgun bir şirketin ise hissenin nasıl ve ne zaman nakde çevrilebileceğini açıklaması gerekir.

Katılım kapsamı: ABD'de hisse çoğu zaman organizasyonun daha alt kademelerine de sunulur. Yalnızca C-suite yöneticileri değil, kıdemli bir yönetici de opsiyon veya RSU alabilir.

Bu farklar yabancı işverenler için bir sorun yaratır: ana ülkedeki hisse uygulamaları doğrudan aktarılamaz. ABD ekibiniz için tasarımı ABD normlarına göre yapın.

Yabancı İşveren Sorunu: Hisseniz ABD'de İşlem Görmediğinde

500 milyon $ cirosu olan, halka kapalı bir Fransız tasarım şirketi olduğunuzu varsayalım. ABD'de büyüdünüz ve şu anda San Francisco ile New York'ta 120 çalışanınız var. ABD ekibinizi hisseyle elde tutmak istiyorsunuz.

Peki bu hisse neyi temsil ediyor? Fransız ana şirketinizdeki payları: halka kapalı, ABD dışı bir tüzel kişi. Yönetici bu hisseleri hiçbir piyasada satamaz. Yabancı muhasebe standartlarına göre hazırlanan ve SEC'e sunulmayan şirket finansal tablolarına sınırlı erişimi vardır. Payını nakde çevirmenin tek yolu, belki hiç gerçekleşmeyecek olan grubun tamamının satışı veya halka arzıdır.

Şimdi bunu ABD bordronuzun tamamıyla çarpın. Elli kişi likit olmayan bir yabancı şirkette opsiyon sahibiyse ve hiçbir likidite olayı gerçekleşmezse, pek çoğu opsiyonlarının 10 yıllık vadesine, bunlardan yararlanmanın gerçekçi bir yolu olmadan yaklaştığını görecektir. Moral ve elde tutma üzerindeki etkisi ağır olabilir.

Çıkmaz şudur: yabancı işverenler yetenek için rekabet etmek ve teşvikleri hizalamak amacıyla hisse sunmak ister, ancak yabancı ana şirketin hisselerini doğrudan ihraç etmek sermaye piyasası, vergi, değerleme ve likidite sorunları yaratır.

Yabancı Ana Şirketler için Pratik Çözümler

Yabancı işverenler genellikle, çoğu zaman ABD'deki ve kendi ülkelerindeki hukuk ve vergi danışmanlarıyla birlikte, dört yol arasından seçim yapar.

1. Ana şirketin hisse planının bir ABD alt planı. Section 409A'yı, ISO veya NSO statüsünü, bordro stopajını ve ABD bildirimlerini düzenleyen bir ABD eki kapsamında gerçek ana şirket hisselerinin (opsiyon, RSU veya kısıtlı hisse) tahsisi. Ana şirket SEC'e raporlama yapan bir şirket değilse, yazılı bir ücret planı kapsamında ABD'li çalışanlara yapılan tahsisler, yıllık sınırlar dahilinde, genellikle SEC kaydından Rule 701 muafiyetine dayanabilir; 12 aylık bir dönemde 10 milyon $'ı aşan tahsislerde şirket, finansal tablolar dahil ek açıklama sağlamalıdır. Eyalet sermaye piyasası kuralları da kontrol edilmelidir. SEC'e raporlama yapan bir ana şirket ise plan hisselerini genellikle Form S-8 ile kaydettirir.

2. Hayali hisse veya nakit olarak ödenen SAR. Ana şirketin veya ABD faaliyetinin değerini izleyen, hisse ihraç edilmeyen nakit ödüller. Değerleme yöntemi inandırıcı olduğu ve plan Section 409A'ya uyduğu sürece, halka kapalı bir yabancı grup için çoğu zaman en hızlı yoldur.

3. Nakit uzun vadeli teşvik planı. Ciro, kâr veya diğer ABD hedeflerine bağlı çok yıllı nakit ödüller. Getiri potansiyeli isteyen adaylar için daha az cazip, ancak basit ve tamamen sizin kontrolünüzde.

4. Bir likidite mekanizması. Halka kapalı bir ana şirketteki gerçek hisseler için belgelenmiş bir geri alım politikası, dönemsel bir iç piyasa veya gelecekteki bir satışa bağlı bir taahhüt, yöneticiye nakde giden inandırıcı bir yol sunar ve ABD'li adayların en çok değer verdiği şey de budur.

Hangi yolu seçerseniz seçin, temel koşulları teklif mektubuna yazın: ödülün türü, büyüklüğü, hak kazanım takvimi, kontrol değişikliğinde ve iş ilişkisinin sona ermesinde ne olacağı ve değerin nasıl belirleneceği. Aynı disiplin, ABD'li yöneticiler için taşınma paketlerinden çoğu zaman aynı hisse belgelerinde yer alan rekabet yasağı sözleşmelerine kadar paketin geri kalanı için de geçerlidir.

Temel Çıkarımlar

• ABD'deki direktör seviyesi ve C-suite roller için, özellikle bir CFO veya ABD iştirakiniz için bir CEO işe alırken, en baştan bir hisse veya uzun vadeli teşvik bileşeni planlayın.

• Section 409A cezalarından uzak durmak için opsiyon ve SAR fiyatlarını, inandırıcı bir değerlemeyle desteklenen gerçeğe uygun piyasa değerinden belirleyin.

• Ana şirket hissesi tahsis etmeden önce sermaye piyasası boyutunu kontrol edin: SEC'e raporlama yapmayan ana şirketlerin çoğu için Rule 701, SEC'e raporlama yapanlar için Form S-8, ayrıca eyalet kuralları.

• Ana şirket hissesi ihraç etmek pratik olmadığında hayali hisse, SAR veya nakit LTIP'yi değerlendirin ve değerleme formülünü açıkça anlatın.

• ABD'li yöneticilere likiditeye giden inandırıcı bir yol sunun ve tüm hisse gelirlerini stopaj ve bildirim için ABD bordrosu üzerinden geçirin.

Bir yönetici arama (executive search) firması olarak Pact & Partners, yabancı şirketlerin hisse dahil tüm paketi kıyaslamasına ve bunu ABD'li adayların anlayacağı terimlerle sunmasına, hukuk ve vergi danışmanlarınızla birlikte çalışarak yardımcı olur.